Diferencoj inter "agnoski"/"rekoni"

ELLERNU ESPERANTON! (3) | Pri speciala uzo de "unu"/ Sinonimoj de verboj/ Kiel diri (PT-Esperanto)

 

Gramatikaĵo

Krom la fakto, ke unu estas numeralo, ĝi ankaŭ estas uzata kiel duondifina artikolo:

Unu najbaro mia estis maristo.

Unu tagon mi iris al la zoo.

Ĝi mencias iun kiu estas konata de la parolando, sed ne de la aŭskultanto. Ĝia utiligo ne estas deviga:

Najbaro mia estis maristo.

Iun tagon...

Loĝas ĉi tie unu el viaj amikoj: la parolanto scias, kiu el la amikoj loĝas.

Loĝas ĉi tie iu el viaj amikoj: la laboranto verŝajne ne scias pri kiu amiko temas.

Sinonimoj/ Verboj

kovri - surmeti, envolvi

riveli - aperigi, malkovri, malsekretigi

surprizi - mirigi, ŝoki

Kiel diri - Portugala/Esperanto

Curativo = pretpansaĵo

Fazer a cama = prepari/pretigi liton

Panela de pressão = prempoto

Pulôver = pulovero

Purê = pureo

Fontoj |

https://dvd.ikso.net/vortaro/Hejma_vortaro.html#AA

Detala Gramatiko de Esperanto, de Bertilo Wennergren (Lernu!)

Esperantaj Sinonimoj, de Jaan Ojalo (UEA)

Plie |

https://gajahaveno1.blogspot.com/2021/08/ellernu-esperanton-2-pri-la-uzado-de-us.html

Diferencoj inter "tedi" kaj "enui"

KIEL DIRI | "aspirador de pó"/ "trançar"/ "integral (pão)"/ "polenta"/ "polegar"/ "pomada"/ "telefone celular" (PT-vortoj)

 

aspirador (de pó) = polvosuĉilo

entrelaçar, trançar = plekti

integral (pão) = plen(tut)grajna

polegar = polekso, dika fingro

polenta = polento, maizkaĉo

pomada = pomado, ŝmiraĵo

telefone celular = poŝtelefono

Fonto |

https://dvd.ikso.net/vortaro/Hejma_vortaro.html

Plie |

https://gajahaveno1.blogspot.com/2021/08/ellernu-esperanton-2-pri-la-uzado-de-us.html

ELLERNU ESPERANTON! (2) | Pri la uzado de -us/ Substantivoj uzataj figurasence/ Sinonimoj de substantivoj/ Kiel diri PT-Esperanto

 

Gramatikaĵo

Oni utiligas la us-finaĵon (kondicionalon) en situacio kiu indikas nerealan, imagan aŭ fantazian aferon:

Se mi povus, mi irus. (Sed mi ne povas iri)

Se mi estus vi, mi akceptus la dungon. (Sed mi ne estas vi)

Ha, se mi estus riĉa! (Sed mi ne estas riĉa)

Portugallingvanoj atentu pri eventuala misuzo de -us. Ekz-e:

Ele pediu que eu fosse.

Estus erare diri: *Li petis, ke mi irus.

Ĝusta frazo: Li petis, ke mi iru.

Rekta parolo:

Li diris: "Iru."

Nerekta parolo:

Li diris, ke mi iru.

Estas probable, ke mi iru. Sekve ne estas la kazo uzi -us.

Substantivoj uzataj figurasence

Ĉeno = "Sinsekvo de samspecaj objektoj aŭ aferoj" (PIV): ĉeno de ideoj, 

Fadeno = "Sinsekva interligeco" (PIV): Nia savo pendas nur sur fadeno malforta. (Z)

Fajro = "Granda ardo, ekscito, fervoro" (PIV): En io la fajro de la venĝemo.

Sinonimoj/ Substantivoj

floto - ŝiparo

patrio - patrolando, hejmlando

stupro - seksperforto

vorto - termino

Kiel diri

 Portugala/Esperanto

Andador = paŝlernilo

Bacia = pelvo

Picejo = pizzaria

Pisi = mijar

Salsa = petroselo

Fontoj |

https://bertilow.com/pmeg/enhavo.html

https://dvd.ikso.net/vortaro/Hejma_vortaro.html#AA

https://www.vortaro.net/

Esperantaj Sinonimoj, de Jaan Ojalo (UEA)

Gramática Completa do Esperanto, de Geraldo Mattos (Fonto)

Plie |

https://gajahaveno1.blogspot.com/2021/08/01-ellernu-esperanton-gramatikajoj-kaj.html

(01) ELLERNU ESPERANTON! | Gramatikaĵoj kaj vorttrezoro

 

Gramatikaĵo

Verba u-finaĵo (volitivo) estas utiligata por esprimi volon, celon, opinion:

Mi volas, ke vi venu tuj!

Maria petas, ke Anita restu hejme.

Estas necese, ke li organizu ĉion antaŭ la semajnfino.

Volitivo ankaŭ esprimas ĝentilan peton aŭ proponon:

Bonvolu fermi la pordon!

Ĉu mi fermu la fenestron?

Verboj uzataj figurasence

Etendi = Disvastigi ĉiudireten: Etendi la regulon al ĉiuj similaj kazoj. PT estender, desdobrar

Krei = Estigi ion abstraktan: Okazo kreas ŝteliston. Tio kreas konfuzon. PT criar

Sproni = Stimuli per sprono: La progreso de la lernantoj danke al la nova metodo spronas ilin.

Sproni = PT esporear

Sinonimoj/ Substantivoj

kaŭzo - kialo, motivo

nombro - kvanto

nuanco - diferenceto

tirano - despoto

triumfo - sukceso, venko

Kiel diri

 Portugala/Esperanto

Lenço = naztuko, poŝtuko

Natureza morta = senviva sceno

Noz = nukso

Papel higiênico = neceseja papero, necespapero

Privada, vaso sanitário = necesujo

Fontoj |

https://bertilow.com/pmeg/enhavo.html

https://dvd.ikso.net/vortaro/Hejma_vortaro.html#AA

https://www.vortaro.net/

Esperantaj Sinonimoj, de Jaan Ojalo (UEA)

Lingva Provoko n-ro 8 | Pri la ĝusta uzo de "konsiderante" kaj aliaj adverbaj participoj

Esperantogramatiko (4) | Predikativo kun adverba formo: "Estis pluvantE."/ "Estas mirindE, ke vi faras tion."

 

La predikativo restas en la adverba formo kiam la subjekto temas pri subfrazo:

Estas bele, ke ni vivas feliĉe.

Estas mirinde, ke vi faras tion.

Se ne aperas la subjekto aŭ ĝi ne ekzistas, oni ankaŭ devas uzi la adverban formon:

Kiel estis dirite, li ne venos.

Estis pluvante. (frazo sen subjekto)

Estas eble. (la subjekto ne aperas) 

Kp. kun La alternativo estas ebla, en kiu la subjekto aperas: "la alternativo").

Fonto |

Gramática Completa do Esperanto, de Geraldo Mattos

Plie |

https://gajahaveno1.blogspot.com/2021/07/esperantolingvo-3-rekta-parolonerekta.html

(21) Kiel diri | "Absorvente higiênico"/ "Cão-salsicha"/ "Massa de modelar" kaj aliaj PT-vortoj

 

Absorvente higiênico = menstrusorbilo, menstrutuko

Amamentar = mamnutri

Café da manhã, desjejum = matenmanĝo

Cão-salsicha = melhundo

Colchão = matraco

Dedo indicador = montrofingro

Dedo médio = mezfingro

Massa de modelar = modlopasto

Mostarda = mustardo

Polenta = maizkaĉo, polento

Fonto |

https://dvd.ikso.net/vortaro/Hejma_vortaro.html#AA

Plie |

https://gajahaveno1.blogspot.com/2021/07/20-kiel-diri-criado-mudo-detergente.html

Verboj uzataj figurasence (2)

 

Balai = En la senco de dispuŝi, perforte forigi: Vento balaas la nubojn.

Detrui = Meti finon abruptan al io, difekti ĝis tuta forigo: Detrui la sanon, niaj detruitaj esperoj (Z.)

Dormi = "Neagadi, resti senaga": Ne veku malfeliĉon kiam ĝi dormas.

Frukti = "Doni profitan rezulton": Liaj streboj fine bone fruktis.

Lumigi = "Klarigi, evidentigi, gajigi, serenigi": Tiu frazo lumigas la tutan argumentadon./ La rideto lumigis ŝian malgajan vizaĝon.

Perei = "Neatendite detruiĝi, neniiĝi": La fruktoj de lia laboro neniam pereos.

Fonto |

https://vortaro.net/

Plie |

https://gajahaveno1.blogspot.com/2019/11/verboj-uzataj-figurasence-1.html

Propedeŭtika valoro de Esperanto

 

Propedeŭtiko: "Instruado, preparanta al posta ŝtupo al alia fako de instruado." (PIV) Tiusence oni multe parolas pri la propedeŭtika valoro de Esperanto en la senco, ke ĝi povas iamaniere helpi je la eklerno de aliaj lingvoj. Diversaj studoj montras, ke koninte duan lingvon, tio faciligas la studon de tria lingvo. "Lerni Esperanton dum unu jaro kaj poste, ekzemple, la francan dum tri, donas pli bonan lingvokonon de la franca ol se oni lernas la francan dum kvar jaroj." - oni asertas en Vikipedio. 

Springboard to languages (Saltotabulo al lingvoj), grava eksperimento i.a. farita de D-ino Angela Tellier en du britaj lernejoj en malsimilaj urboj, evidentigis, ke antaŭa kono de Esperanto igas la infanojn kompreni plibone la funkciadon de aliaj lingvoj kaj fariĝi plisentivaj al lingva diverseco samtempe instigante ilin al pli da respekto kaj intereso pri aliaj lingvoj kaj kulturoj kiujn ili esprimas.

Fonto |

https://eo.wikipedia.org/wiki/Propede%C5%ADtika_valoro_de_Esperanto

(20) Kiel diri | "Criado-mudo"/ "detergente"/ "liquidificador" kaj aliaj PT-vortoj

 

berço = lulilo

cantiga de ninar = lulkanto

cercadinho para criança = ludkaĝo

criado-mudo = littableto

detergente = lesivo, deterganto

escola de ensino médio = liceo, mezlernejo

lanche, merenda = manĝeto, lunĉo

lençol = littuko

lentilha = lento

liquidificador = likvigilo, miksilo

Fonto |

https://dvd.ikso.net/vortaro/Hejma_vortaro.html#LL

Plie |

https://gajahaveno1.blogspot.com/2021/07/kiel-diri-19-enlatado-lavar-louca-ripa.html

ESPERANTOGRAMATIKO (3) | Rekta parolo/Nerekta parolo: uzo de la verbaj tempoj

 

Kiel klarigas Bertilo Wennergren: "Nerekta parolo estas subfrazo, kiu rerakontas ies diron, penson, opinion, decidon, demandon, rimarkon k.s." Estas grave atentigi al la fakto, ke en nerekta parolo oni devas konservi la originan verboformon el la rekta parolo:

Rekta parolo: 

Maria diris en 1980: - Mi volas havi nur du filojn.

Nerekta parolo:

Maria diris en 1980, ke ŝi volas havi nur du filojn.

Portugallingve:

Rekta parolo: 

Maria disse em 1980: "Quero ter dois filhos"

Nerekta parolo:

Maria disse em 1980 que quereria ter dos filhos.

Rekta parolo:

Li ordonis: Faru tion!

Nerekta parolo:

Li ordonis, ke li faru tion.

Portugallingve:

Rekta parolo: 

Ele ordenou: "Faça isso!

Nerekta parolo:

Ele ordenou que fizesse aquilo.

Fonto |

Detala Gramatiko de Esperanto, de Bertilo Wennergren

Plie |

https://gajahaveno1.blogspot.com/2021/07/esperantogramatiko-2-kiel-eble-plej.html

ESPERANTOGRAMATIKO (2) | Kiel eble plej/ Plejeble/ Kiom eble

 

Kiel eble plej esprimas tion, ke oni uzu ĉiujn eblojn por atingi plej altan gradon:

Faru la laboron kiel eble plej rapide.

Portugallingve: Faça o trabalho o mais rápido possível.

Plejeble havas la samon signifon:

Faru la laboron plejeble rapide.

Portugallingve: Faça o trabalho o mais rápido possível.

Kiom eble (plej/pli), kontraŭe al maksimumo, indikas, ke estas limoj en la ebloj:

Faru la laboron kiom eble plej rapide.

Portugallingve: Faça o trabalho tão rápido quanto possível.

Laŭble havas la saman sencon:

Faru la laboron laŭeble plej rapide.

Portugallingve: Faça o trabalho tão rápido quanto possível.

Fonto |

Detala Gramatiko de Esperanto, de Bertilo Wennergren

Plie |

https://gajahaveno1.blogspot.com/2021/06/1-esperantogramatiko-speciala-uzo-de-pri.html

Kiel diri (19) | "Enlatado"/ "Lavar a louça"/ "Ripa" kaj aliaj PT-vortoj

 

Almofada = kuseno

Alto-falante = laŭtparolilo

Comida enlatada, enlatado = ladmanĝaĵo

Concha = kulerego

Fogão = kuirforno, fornelo

Fronha = kusensako

Lavar a louça = lavi/purigi la manĝilaron 

Peneira = kribrilo

Ripa, sarrafo = lato

Sabão em pó = lavpulvoro

Fonto |

Hejma Vortaro

https://dvd.ikso.net/vortaro/Hejma_vortaro.html#KK

Plie |

https://gajahaveno1.blogspot.com/2021/06/kiel-diri-18-contusao-grelha-saca.html

(1) ESPERANTOGRAMATIKO | Speciala uzo de "pri"

 

Planti floron = meti floron en teron

Priplanti bedon = planti ion en bedo, plantejo

meti la tablon = meti la tablon en loko

primeti la tablon = meti la manĝilaron sur la tablon

levi la tablon = meti tablon al pli alta nivelo

prilevi la tablon = demeti la manĝilaron el la tablo

ŝteli infanon = ŝteli la propran infanon

priŝteli infanon = ŝteli ion de la infano

Fonto |

Gramática Completa do Esperanto, de Geraldo Mattos (Eld. Fonto)

Plie |

https://gajahaveno1.blogspot.com/2020/12/akuzativo-post-inter.html

Mallongigoj en Esperanto (5)

 

evi = evitinda

f = figurasence

mll = mallongigo

U.K. = Universala Kongreso de Esperanto

Vd = vidu

Z. = Zamenhof

ºC = celsia(j) grado(j)

ºF = farenhejta(j) grado(j)

Fonto |

Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto-2005

Plie |

https://gajahaveno1.blogspot.com/2021/06/mallongigoj-en-esperanto-04.html

Kiel diri (18) | "Contusão"/ "grelha"/ "saca-rolhas" kaj aliaj PT-vortoj

 

abobrinha = kukurbeto

bolacha de água e sal, biscoito cracante = krakeno

chapa de fogão = kuirplato

colher de pau = kuirkulero

contusão = kontuz(aĵ)o

grelha = kradrostilo

panela = kuirpoto

pepino = kukumo

pipoca = krevmaizo, pufmaizo

saca-rolhas = kortirilo

Fonto |

https://dvd.ikso.net/vortaro/Hejma_vortaro.html#KK

Plie |

https://gajahaveno1.blogspot.com/2021/06/kiel-diri-17-batedeira-coco-ralado-grao.html

Kiel diri (17) | "batedeira"/ "coco ralado"/ "grão-de-bico" kaj aliaj PT-vortoj

 

batedeira = kirlilo

coco ralado =kokosa raspaĵo

cômoda = komodo

compota = kompoto

fruta em calda = konfitaĵo

grão-de-bico = kikero

kiwi = kivo

knedlo = nhoque

porão = kelo

teclar = klavi

Fonto |

https://dvd.ikso.net/vortaro/Hejma_vortaro.html#KK

Plie |

https://gajahaveno1.blogspot.com/2021/06/kiel-diri-16-cappucinno-coalhada.html

Mallongigoj en Esperanto (04)

 

prok. = proksimume

ps. = pseŭdonimo

resp. = respektive

Rim. = Rimarko

s = sekundo

S = suda

t.e. = tio estas

t.n. = tiel nomata

Fonto |

Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto-2005