06/10/2020
Porto Alegre (Brazilo) 2002 | Esperanto en la 2a Monda Socia Forumo
05/10/2020
"The Social Dillema": io naiva en la starpunktoj de la pentitoj...
The Social Dillema [La Socia Dilemo], usona dokumentfilmo lanĉita antaŭnelonge de Netflix, analizas la rolon de la sociaj retejoj kaj la damaĝojn kiuj ili kaŭzas al la socio (Olhar Digital). Por tio ĝi kalkulas je la asertoj de multaj eksaj funkciuloj de sociaj retoj, samkiel tiuj de akademiuloj. En sia rubriko en loka taggazeto, de 3-4/okt, verkistino Julia Dantas ne malagnoskas la valoron de la filmo, sed atentigas pri la naiva starpunkto de eks-altrangaj funkciuloj de Google kaj Facebook. Kvankam ili faras siajn "mea-kulpa", ŝi diras, ŝajnas, ke ili ankoraŭ vivas en aparta mondo, donante la ekzemplon de unu el la pentitaj altoficistoj, kiu asertas, ke malgraŭ ĉio, la teknologio havas sian pozitivan flankon, magian, kiel la eblo uzi aplikaĵon por disponi pri aŭtomobilo post kelkaj minutoj pere de Uber kaj aliaj. Tia aserto eble resumas la mondpercepton kiu la dokumenta filmo adoptas: la ideo laŭ kio kiu aperas ĉe nia pordo estas "iu aŭtomobilo", kaj ne iu kompatinda laboristo kiu sen laborsekureco transdonas altan elcentecon de mongajnoj al entrepreno pri teknologio, memorigas la rubrikisto. La novaj herooj sugestas, ke ĉio temas pri simple malfunkciigi la sciigojn de la saĝtelefonoj, spite al la fakto, ke la problemoj estas neapartigitaj de la grandaj korporacioj, preskaŭ tute indiferentaj al la grandaj sociaj demandoj de la ordinaraj homoj.
04/10/2020
Falsos amigos esperanto/português (6)
cigaro = charuto e não cigarro = cigaredo
polucio = polução e não poluição = polu(ad)o
puŝi = empurrar e não puxar = tiri
separo = separação (de casais) e não separação, no sentido geral = apartigo
stalo = estábulo e não estalo = krako
taso = xícara e não taça = kaliko
30/09/2020
Statuoj: oni faligu la miton, ne la homon
En sia artikolo Derrubem as estátuas [Faligu la statuojn] publigita septembre en la brazila revuo Piauí [piau'i], politika sciencisto Miguel Lago i.a. sbribas pri la faligado de statuoj tra la mondo lasttempe. La kritiko al la faligado havas tre validan argumenton, li diras, pro tio, ke oni ne povas kondamni "a posteriori" figurojn kiuj estas rilatigitaj al aliaj historiaj kuntekstoj kaj estas produktoj de aliaj penssistemoj. Krome ne eblas nutri maniĥeismojn de la tipo aŭ sanktulo aŭ krudegulo konsiderante la kompleksecon de la historia rolulo.
La problemo restas sur la mitigo de la grandaj eminentuloj de la pasinteco kaŭze de politikaj celoj pri dominado, kiuj alie povis dumlongtempe kalkuli je iu historiografio je ĝia servo sed feliĉe ne plu. Aliflanke la oficialaj politikoj de memorigado, asertas la artikolisto, plu subtenas la mitigon. La statuoj restas unu el la instrumentoj. Tiu de Kristoforo Kolumbo ne simbolas la historian rolulon, kun liaj agoj, kontribuoj kaj malperfektaĵoj. Ĝi memorigas la "eltrovinton" de Ameriko, ne ĝian konkerinton.
Kiu faligas la statuon de Kolumbo tiu estas luktanta kontraŭ tiu rakonto kaj ne malnobliganta lian figuron. Por Miguel Lago, tiusence la faligado de kelkaj statuoj estas benvena. Tiuj kun artaj valoroj devus trovi ŝirmejon en muzeoj. Mi sampensas.
28/09/2020
Kiel diri en Esperanto? (5)
Animal doméstico = dombesto, hejma besto
Detergente = deterganto (lesivo)
Fio dental = dentofadeno
Novela (de TV) = dramserio
Palito de dentes = dentopikilo
Polegar = dikfingro (polekso)
24/09/2020
Kial la neandertaloj malaperis
"Estas indicoj pri la fakto, ke ili enterigis siajn mortulojn, flegis pri siaj malsanuloj, produktis arton kaj komunikiĝis pere de voĉo." Kiuj? La neandertaloj, homa specio kiu vivis en la sama epoko de la modernaj homoj. Ili ekaperis en Eŭropo kaj Mez-Oriento kaj estis estingitaj antaŭ 40 mil jaroj, eksterminitaj de la Homo sapiens aŭ simple miksiĝintaj al li, kaŭze, ke ili reproduktis inter si. La sapiens estis pli multnombraj kaj devenis el Azio kaj Afriko kaj poste atingis Eŭropon.
Pro la proceso de hibridiĝo, oni kalkulas, ke inter 1% kaj 4% estas la elcenteco de genoj, el neandertala deveno, de eŭropanoj, araboj, azianoj, polinezianoj kaj indianoj.
22/09/2020
Porto, Portugalio | Librovendejo kreis miton pri Harry Potter
Referenco:
NEGREIROS, Adriana. A lenda portuguesa de Harry Potter. Piauí, Rio-de- Ĵanejro, n-ro 167, p. 8, aŭg. 2020.
Ilustraĵo: <https://img.freepik.com/vetores-premium/fundo-de-halloween-grunge_23-2148644662.jpg?w=826>
17/09/2020
Virusoj povas troviĝi en la viandoj kiujn ni manĝas
Mi legis raportaĵon de la brazila revuo Piauí [piau'i] en aŭgusto pri malsanoj kiuj povas esti transigitaj al la homoj pere de la bestoj (zoonozoj) inkluzivante tion kion ni manĝas. La viandoj kiujn ni kutime kuiras, fritas, (krad)rostas, asertas Rafael Tonon, aŭtoro de la teksto, ankaŭ estas tuteblaj fokusoj pri zoonozaj infektoj. Virusoj kiuj eblas migradi de specio al alia troviĝas en kokidfemuraĵoj kaj viandoj por rostado laŭ studoj faritaj. MOS-Monda Orgazinizaĵo pri Sano atentigas pri la eblo de la birda gripo atingi la homojn, kio mortigus inter 2 kaj 7,4 milionoj da homoj en la tuta mondo.
Troa enloĝantaro de bestoj en grandaj kokinejoj, kun granda utiligado de amonio kaj antibiotikoj, kio rezultas je pli kaj pli rezistemaj bakterioj, krom la selektado de genoj por la produktado de kokidoj kun trunkoj pli fortikaj aŭ viandoj malpli grasaj igas, ke la birdoj fariĝu pli genetike identaj, faciligante la multobligadon de virusoj, kiuj ektrovas malpli da obstakloj tiusence.
Referenco:
TONON, Rafael. O vírus está no prato. Piauí, Rio-de- Ĵanejro, n-ro 167, p. 40-41, aŭg. 2020.
Falsos amigos esperanto/português (5)
kostumo = costume, traje e não costume, hábito = kutimo
licenco = licença (poética) e não licença = permeso
provi = provar, ensaiar, experimentar e não provar, demonstrar = pruvi
skolo = escola, doutrina, sistema e não escola, estabelecimento de ensino = lernejo
tenti = tentar, induzir à tentação e não tentar, experimentar = provi
balkono = balcão, sacada, varanda e não balcão comercial = vendotablo
13/09/2020
La unuaj klozetoj
La unuaj klozetoj, ankaŭ konataj kiel necesejoj, ekaperis en la 16a jc, sed ili ne vekis la intereson de la homoj. La naŭza odoro de la kloako revenis per la tubo post la gargaro. Krome oni kredis tiuepoke, ke la miasmoj (malbonaj odoroj) kaŭzis malsanojn. Ankoraŭ ne estis konata la ekzisto de bakterioj kaj virusoj kiuj respondecis pri malsanoj. Alexander Cumming en 1775 eksolvis la problemon: li kreis S-formatan tubon, kiu retenas la puran akvon, evitanta la fetoron. Poste la ideo estis plibonigita per la utiligo de la formato per U.
Referenco:
ROSSINI, Maria Clara. Arquitetura da reconstrução. Superinteressante, San- Paulo, n-ro 418, p. 53, aŭg. 2020.
10/09/2020
07/09/2020
Falsos amigos esperanto/português (4)
veti = apostar e não vetar = vetoi
komenci = começar, dar início e não teve início = komenciĝi
naski = parir, gerar e não nascer = naskiĝi
remeti = por, colocar novamente e não remeter = sendi
asisti = assistir, auxiliar e não assistir, estar presente = ĉeesti
dekori = decorar, ornamentar e não decorar, memorizar = parkeri











